{"id":1746,"date":"2011-03-10T18:56:14","date_gmt":"2011-03-10T17:56:14","guid":{"rendered":"http:\/\/zyletatest.sklw.info\/?p=1746"},"modified":"2013-08-12T16:53:39","modified_gmt":"2013-08-12T14:53:39","slug":"snopek-historia-ruchu-kibicowskiego-czesc-piata-czyli-zwyczaje-mentalnosc-i-kwestia-kultury","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/zyletatest.sklw.info\/?p=1746","title":{"rendered":"Snopek: Historia ruchu kibicowskiego Legii cz\u0119\u015b\u0107 pi\u0105ta, czyli „Zwyczaje, mentalno\u015b\u0107 i kwestia kultury”"},"content":{"rendered":"

W tej cz\u0119\u015bci tekstu znajd\u0105 si\u0119 fragmenty relacji, z kt\u00f3rych ci\u0119\u017cko „wy\u0142apa\u0107”, kt\u00f3rej kategorii widz\u00f3w one dotycz\u0105, dlatego w tym momencie podzia\u0142 zwolennicy-bezstronni schodzi na dalszy plan. Podczas mecz\u00f3w Legii publiczno\u015b\u0107 g\u0142o\u015bno manifestowa\u0142a swoje uwielbienie dla pi\u0142karzy Legii, kt\u00f3rzy mogli liczy\u0107 na ciep\u0142e przyj\u0119cie i wsparcie z jej strony: „Bezpo\u015brednio po pierwszym meczu wbiega na boisko T K. S., a za nim g\u0142o\u015bno oklaskiwana Legja.” – „Stadjon” mecz z TKS Toru\u0144 z 1927 roku, „Meczem z Pogoni\u0105 zyska\u0142a sobie zawodnik\u00f3w [Legia oczywi\u015bcie – przyp. Snopek], a publiczno\u015b\u0107 nie szcz\u0119dzi jej fawor\u00f3w, co dawniej by\u0142o monopolem jedynej Polonji.” – mecz z Pogoni\u0105 Lw\u00f3w z 1927 r. „Stadjon”. Podobnie jak teraz, wtedy zdarza\u0142y si\u0119 sytuacje, \u017ce publiczno\u015b\u0107 po zako\u0144czeniu meczu dzi\u0119kowa\u0142a pi\u0142karzom za odniesione zwyci\u0119stwo w spos\u00f3b bezpo\u015bredni: „Licznie zebrana publiczno\u015b\u0107. zadowolona z pi\u0119knej gry i pi\u0119knej pogody oraz tanich wst\u0119p\u00f3w opu\u015bci\u0142a boisko syta wra\u017ce\u0144. Zwyci\u0119scy za\u015b w\u015br\u00f3d oklask\u00f3w I okrzyk\u00f3w uznania a za .obron\u0119 barw stolicy.” (mecz z 1FC Katowice z 1927 roku), „Publiczno\u015bci do 4000. Po zawodach urz\u0105dzono Legji owacj\u0119. Ciszewskiego i \u015aliw\u0119 noszono na r\u0119kach” – po meczu z Pogoni\u0105 Lw\u00f3w z 1927 roku. Poza pochwa\u0142ami otrzymywali r\u00f3wnie\u017c reprymendy. „Na przegranym meczu z „Poloni\u0105” publiczno\u015b\u0107 pod adresem Nawrota i Martyny wo\u0142a\u0142a 'przekupieni?'” – wspomina Stanis\u0142aw Mielech.<\/p>\n

\"\"<\/a>
\n[foto ze „Stadjonu”]<\/p>\n

Podczas samego meczu nie by\u0142o ciszy i spokoju, ze swoimi emocjami nikt si\u0119 \u00f3wcze\u015bnie nie kry\u0142, a bramki przewa\u017cne fetowano g\u0142o\u015bnymi brawami: „Nawrot dzi\u0119ki b\u0142\u0119dowi obro\u0144cy Wis\u0142y z pi\u0119knego podania Cichockiego uzyskuje pierwsz\u0105 i jedyn\u0105 bramk\u0119 dnia. Plasuj\u0105c lekko pi\u0142k\u0119 w dolny r\u00f3g siatki. Sukces ten przyjmuje publiczno\u015b\u0107 d\u0142ugotrwa\u0142\u0105 owaci\u0105.” (mecz z Wis\u0142\u0105 z 1928 roku), charakterystyczne wybuchy rado\u015bci zbli\u017cone do tych wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie znanych r\u00f3wnie\u017c mia\u0142y miejsce: „Na boisku Legji otoczonem siedmiutysi\u0119czn\u0105 ci\u017cb\u0105 t\u0142umu stan\u0119\u0142y godne siebie rywalki (…) Jedno, drugie, trzecie kopni\u0119cie i powietrze rozdar\u0142 ryk widowni: gol!!!! [bramk\u0119 strzeli\u0142a Legia – przyp. Snopek]”\u00a0 (mecz z Garbarni\u0105 z 1931 roku), „Do\u015b\u0107 powiedzie\u0107 \u017ce do bramki Szombary naliczyli\u015bmy 39 strza\u0142\u00f3w, przy kt\u00f3rych za ka\u017cdym razem na widowni podnosi\u0142 si\u0119 nieludzki wrzask 'gol’, aby za chwil\u0119 zamilkn\u0105\u0107 gdy bramkarz Polonii jak drapie\u017cny jastrz\u0105b chwyta\u0142 w powietrzu ka\u017cd\u0105 pi\u0142k\u0119” – derby z Poloni\u0105 na Konwiktorskiej z 1935 roku.<\/p>\n

\"\"<\/a>[foto ze „Stadjonu”]<\/p>\n

„Ulubie\u0144cem” trybun by\u0142 oczywi\u015bcie s\u0119dzia, rzadziej natomiast zawodnicy dru\u017cyny przeciwnej. Praca arbitra zawsze by\u0142a pod baczn\u0105 uwag\u0105 publiczno\u015bci: „Poniewa\u017c sprinterem nie jestem, sp\u00f3\u017ani\u0142em si\u0119 wi\u0119c z basenu p\u0142ywackiego na boisko D.O.K. o kilka minut, a id\u0105c ulic\u0105 s\u0142ysza\u0142em ju\u017c dzikie wrzaski i brawa publiczno\u015bci zwiastuj\u0105ce \u017ce co\u015b niezwyk\u0142ego dzieje si\u0119 na boisku pi\u0142karskiem. Istotnie owe pierwsze kilka minut meczu, kt\u00f3rych niestety nie widzia\u0142em, wystarczy\u0142y s\u0119dziemu do 'zaaplikowania’ przeciw Czarnym dwu karnych i przyznanie im (zapewne jako rekompensaty) bramki strzelonej przez Sawk\u0119 za spalonego. Widownia „uczci\u0142a” w\u0142a\u015bnie ten wyczyn s\u0119dziego w spos\u00f3b kt\u00f3ry opisuje wy\u017cej. By\u0142em zrozpaczony, b\u0142\u0119dnie rozumuj\u0105c, \u017ce min\u0119\u0142y mnie najwi\u0119ksze emocje spotkania tego” (mecz z Czarnymi Lw\u00f3w z 1929 roku), „Mecz ko\u0144czy si\u0119 w\u015br\u00f3d gwizdu publiczno\u015bci. kt\u00f3ra protestuje przeciw rozstrzygni\u0119ciom s\u0119dziego.” (mecz z Czarnymi Lw\u00f3w z 1927). Wszelkie uwagi na temat s\u0119dziego lec\u0105ce z trybun, spotyka\u0142y si\u0119 z krytyk\u0105 w prasie: „To te\u017c \u017ceby jeszcze widzowie warszawscy zrozumieli, \u017ce s\u0119dzia nie mo\u017ce a cz\u0119sto i nie w my\u015bl przepis\u00f3w, prawa reagowa\u0107 gwizdkiem na ka\u017cde przewr\u00f3cenie si\u0119 gracza, podstawienie nogi czy tak popularn\u0105 na galerji r\u0119k\u0119 – staliby si\u0119 doprawdy wzorem kulturalnych widz\u00f3w sportowych.”, „Jest to tem bardziej przykre, \u017ce je\u015bli chodzi o Warszaw\u0119, publiczno\u015b\u0107 tutejsza coraz bardziej zaczyna rozumie\u0107, \u017ce wszelkie niekulturalne wykrzykniki w stosunku do arbitra odnosz\u0105 jeden tylko skutek-denerwowanie si\u0119 jego i coraz gorsze s\u0119dziowanie.”\u00a0 (oba cytaty: mecz z Wis\u0142\u0105 z 1930 roku). Wbrew temu, co si\u0119 obecnie uwa\u017ca, przedwojenne stadiony nie by\u0142y miejscem gdzie matki, mog\u0142y z czystym sumieniem przyprowadza\u0107 swoje dzieci, bowiem rzekome idealne zachowanie os\u00f3b odwiedzaj\u0105cych stadion jest tylko i wy\u0142\u0105cznie mitem. S\u0119dziego i przeciwnik\u00f3w nie zawsze krytykowano w spos\u00f3b kulturalny:\u00a0 „Co innego \u017ce atmosfera gry na boisku Legji jest dla dru\u017cyn przyjezdnych doprawdy wi\u0119cej ni\u017c przykra. Notabene m\u017c\u0105cy bez przerwy podczas meczu deszcz pozwoli\u0142 do\u015b\u0107 \u015bci\u015ble fakt bardzo znamienny. Oto w\u015br\u00f3d kilkuset dialogowc\u00f3w meczowych krzykacze niezadowoleni z regu\u0142y z rozstrzygni\u0119\u0107 s\u0119dziego i wprowadzaj\u0105cy do walki element niezdrowego podniecenia i niekulturalnych okrzyk\u00f3w koncentruj\u0105 si\u0119 je\u015bli nie w lo\u017cy reprezentacyjnej to w najbli\u017cszej odleg\u0142o\u015bci. Najwy\u017cszy czas aby zarz\u0105d Legji zaj\u0105\u0142 si\u0119 takimi widzami i pouczy\u0142 ich \u017ce dobre wychowanie jest cech\u0105 r\u00f3wnie cenn\u0105 w salonie jak na trybunie sportowej.” (mecz z Cracovi\u0105 z 1928 roku). Dziennikarze maj\u0105cy widocznie ju\u017c we krwi pouczanie wszystkiego i wszystkich, niekiedy proponowali bardzo radykalne metody walki z tym zjawiskiem: „S\u0119dzia p. Piotrowski z \u0141odzi pope\u0142ni\u0142 par\u0119 omy\u0142ek: ktoby ich zreszt\u0105 nie zrobi\u0142 wobec ordynarnych krzyk\u00f3w lec\u0105cych na boisko zar\u00f3wno z galerji jak z trybun. Ju\u017c czas aby nieprzytomnych, a nie znaj\u0105cych si\u0119 gruntownie na przepisach i roli s\u0119dziego krzykacz\u00f3w usuwa\u0142a z widowni policja i porz\u0105dkowi klubu organizuj\u0105cy zawody? (mecz 1.FC Katowice z 1928 roku). Niski poziom kultury osobistej widz\u00f3w mo\u017cna tak\u017ce „wy\u0142apa\u0107” z ksi\u0105\u017cki Mielecha: „(…) gra na wymijanie, nadrabianie czysto fizycznych walor\u00f3w sztuk\u0105 mia\u0142y pewien wdzi\u0119k, kt\u00f3ry jej jedna\u0142 [Legii oczywi\u015bcie – przyp. Snopek] zwolennik\u00f3w w\u015br\u00f3d bardziej kulturalnych widz\u00f3w”. Dziennikarzom trzeba jednak „odda\u0107” \u017ce pozytywne nastawienie do s\u0119dziego, je\u015bli ju\u017c si\u0119 pojawi\u0142o zosta\u0142o odnotowane: „Mecz prowadzi\u0142 niemal bez b\u0142\u0119d\u00f3w ku zadowoleniu graczy i publiczno\u015bci (wypadek raz na tysi\u0105c) do Lustgarten” (mecz z Wart\u0105 z 1929 roku). Co ciekawe dla przeciwnik\u00f3w tak\u017ce niekiedy pojawia\u0142y si\u0119 nieukrywane wyrazy sympatii: „Trybuny bardzo \u017cyczliwie usposobione dla Pogoni, d\u0142ugo i serdecznie oklaskuj\u0105 ten sukces [gol wyr\u00f3wnuj\u0105cy – przyp. Snopek]” (mecz z Pogoni\u0105 Lw\u00f3w z 1930 roku).<\/p>\n

Na stadionie Legii panowa\u0142y te\u017c okre\u015blone zwyczaje, z przytoczonego ju\u017c tutaj fragmentu (Trybuna zape\u0142ni\u0142a si\u0119 wi\u0119c g\u0142o\u015bno dyskutuj\u0105c\u0105 m\u0142odzie\u017c\u0105, kt\u00f3rej nikt dzisiaj nie wyp\u0119dza\u0142 z samowolnie okupowanych miejsc.” – mecz z Wis\u0142a z 1936 roku) wynika, \u017ce miejsca siedz\u0105ce nie by\u0142y dost\u0119pne dla ka\u017cdego, zapewne starsi kibice dbali o to by meczu nie ogl\u0105da\u0107 z miejsc stoj\u0105cych, kt\u00f3re widocznie przeznaczone by\u0142y dla m\u0142odszej cz\u0119\u015bci publiczno\u015bci. To pierwsza hipoteza, druga jest taka, i\u017c stali bywalcy mecz\u00f3w Legii mogli zaklepa\u0107 sobie te miejsca na sta\u0142e. Swoj\u0105 drog\u0105 odnosili si\u0119 oni do siebie z szacunkiem, gdy\u017c mi\u0119dzy nimi zawarte by\u0142y trwa\u0142e znajomo\u015bci: „Pierwszy mecz ligowy. Przed kasami, na trybunach i boisku moc starych znajomych. Znajomych zreszt\u0105 bardzo specyficznych: nie zna si\u0119 ich nazwisk, nie wie si\u0119 co robi\u0105, kim s\u0105. Wszystko co z nimi \u0142\u0105czy – pi\u0142ka no\u017cna. Tyle lat znajomo\u015bci! To te\u017c tu i tam bezwiednie czasem sk\u0142oni si\u0119 g\u0142ow\u0119, czy uchyla kapelusza – przecie\u017c nie widzieli\u015bmy si\u0119 dobre par\u0119 miesi\u0119cy” (mecz z Ruchem z 1932 roku) Jak widzimy poza niewybrednymi okrzykami, na trybunach panowa\u0142y tak\u017ce dobre maniery. To \u017ce bywalcy stadionu WP byli do siebie otwarci, \u015bwiadczy fakt \u017ce podczas mecz\u00f3w mia\u0142y miejsce hazardowe zabawy: „W 85-tej min wynik brzmia\u0142 jeszcze 3:0 dla Legji Hazardzistom otwiera\u0142y si\u0119 doskona\u0142e widoki. Na trybunach przyjmowano bowiem zak\u0142ady 5:1, \u017ce Cracovia nie strzeli ju\u017c bramki honorowej” (mecz z Cracovi\u0105 z 1935 roku). Widzowie nie zawsze siedzieli zdenerwowani poziomem meczu czy prac\u0105 arbitra, co ciekawe dopisywa\u0142o tak\u017ce poczucie humoru: „Publiczno\u015bci do 4000. Zorganizowane towarzystwo [najprawdopodobniej „zwolennicy” – przyp. Snopek], ka\u017cdy rzut wolny Steuermana [napastnik Hasmonei – przyp. Snopek] poprzedza\u0142o ch\u00f3ralnym krzykiem: ..Steuerman giten sztos'” Wywo\u0142ywa\u0142o to weso\u0142y nastr\u00f3j na widowni, zadowolonej z pi\u0119knych zawod\u00f3w.” (mecz z Hasmone\u0105 Lw\u00f3w z 1927 roku). Moje pr\u00f3by przet\u0142umaczenia tego zwrotu zako\u0144czy\u0142y si\u0119 fiaskiem, cho\u0107 najprawdopodobniej by\u0142a to jaka\u015b obelga z humorem.<\/p>\n

\"\"<\/a>
\n[foto ze „Stadjonu”]<\/p>\n

Do\u015b\u0107 d\u0142ugo szuka\u0142em jakich\u015b retrospekcji do przedwojennych mecz\u00f3w Legii i jedyne, co znalaz\u0142em to wspomnienia Bohdana Tomaszewskiego, oddaj\u0105ce w du\u017cym stopniu klimat tamtych czas\u00f3w: „Pierwszy mecz, jaki ogl\u0105da\u0142em w \u017cyciu to by\u0142 mecz pi\u0142karskiej Legii. W og\u00f3le pierwszy raz zobaczy\u0142em wtedy sport na w\u0142asne oczy. By\u0142o niedzielne wczesne popo\u0142udnie. Starsi bracia Wies\u0142aw i Janusz jako\u015b szybko i nerwowo jedli tego dnia obiad. Kiedy wszystko ju\u017c po\u0142kn\u0119li przy wzdychaniach mamy: Oj, ch\u0142opcy, ch\u0142opcy, ci\u0105gle si\u0119 spieszycie! – zerwali si\u0119 z krzese\u0142 i pobiegli do przedpokoju. Co\u015b szeptali tam, a potem Wies\u0142aw wr\u00f3ci\u0142 i powiedzia\u0142 do mnie sucho: – Nie guzdraj si\u0119. Czekamy dwie minuty. I zaraz zadudni\u0142o tylko po schodach. Dogoni\u0142em ich przed bram\u0105. A potem prowadzili mnie z placu przed Politechnik\u0105 ul. \u015aniadeckich, szli\u015bmy kawa\u0142ek Marsza\u0142kowsk\u0105, potem Pi\u0119kn\u0105, przeci\u0119li\u015bmy Ujazdowskie i w d\u00f3\u0142, w d\u00f3\u0142 \u0142agodnym zakr\u0119tem ulicy, gdzie po jednej stronie zza sztachet wygl\u0105da\u0142y zielone drzewa, a po drugiej ci\u0105gn\u0119\u0142y si\u0119 niedu\u017ce domki. Szli\u015bmy w g\u0119stniej\u0105cym t\u0142umie – prawie biegn\u0105c i zr\u0119cznie wymijaj\u0105c starszych ludzi, przebywaj\u0105c ca\u0142e odcinki brzegiem jezdni – bez obawy przed trolejbusami, bo ich wtedy nie by\u0142o, tylko troch\u0119 taks\u00f3wek; przewa\u017ca\u0142y „Cytrynki”, czyli Citroeny, a dalej Renaulty i Fordy – p\u0119kate, kwadratowe, czarne jak smo\u0142a z pouchylanymi budami. Klekota\u0142y doro\u017cki. Wreszcie na rogu My\u015bliwieckiej i \u0141azienkowskiej zobaczy\u0142em ogromn\u0105 drewnian\u0105 bram\u0119 w tym samym miejscu, gdzie stoi dzi\u015b Dom Harcerza. Zap\u0142acili\u015bmy po 50 groszy za bilet i byli\u015bmy po drugiej stronie, 'na meczu’ – jak powiedzia\u0142 Janusz, zdenerwowany, z wypiekami na twarzy, bo ju\u017c by\u0142o po gwizdku i 'pewnie oni prowadz\u0105 1:0, a my sp\u00f3\u017anili\u015bmy si\u0119…’ – powiedzia\u0142. I tu obaj spojrzeli na mnie z wyra\u017anym wyrzutem. Zapami\u0119ta\u0142em drewniane \u0142awki, to by\u0142a g\u0142\u00f3wna trybuna. W oddali wznosi\u0142 si\u0119 niewyra\u017any kontur du\u017cego domu, co w jaki\u015b czas mia\u0142o przemieni\u0107 si\u0119 dopiero w g\u0142\u00f3wn\u0105 trybun\u0119 warszawskiego reprezentacyjnego stadionu.” Ze wspomnie\u0144 Pana Bohdana mo\u017cna wywnioskowa\u0107, i\u017c na mecze chodzono w\u00f3wczas na piechot\u0119. Zapewne dlatego \u017ce komunikacja w Warszawie przedwojennej nie sta\u0142a na wysokim poziomie, mimo to na mecz Legii mo\u017cna by\u0142o dosta\u0107 si\u0119 autobusem linii „E”. Dla ciekawostki podaje jego tras\u0119 (stan z 1937 roku) Dworzec G\u0142\u00f3wny-Al. Jerozolimskie-Pozna\u0144ska-Wsp\u00f3lna-Pl. Trzech Krzy\u017cy-Wiejska-G\u00f3rno\u015bla\u015bka-My\u015bliwiecka-Agrykola-29 listopada-Czerniakowska (Informacja z publikacji Ryszarda M\u0105czewskiego „Warszawa mi\u0119dzy wojnami” Opowie\u015b\u0107 o \u017cyciu Stolicy 1918-1939 – polecam). Swoj\u0105 drog\u0105 najcz\u0119\u015bciej na meczach bywali ludzie, kt\u00f3rzy na stadion mieli najbli\u017cej. Z tego powodu na stadionie Polonii najpro\u015bciej by\u0142o spotka\u0107 ludzi z Woli i Muranowa, natomiast na Legii przewa\u017cali mieszka\u0144cy po\u0142udniowego Powi\u015bla i Czerniakowa. Ponadto z opowiada\u0144 starych Warszawiak\u00f3w, z kt\u00f3rymi mia\u0142em do czynienia, wynika, i\u017c bastionem Legii w tym czasie by\u0142 tak\u017ce Stary Groch\u00f3w.<\/p>\n

Snopek<\/p>\n

CDN<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W tej cz\u0119\u015bci tekstu znajd\u0105 si\u0119 fragmenty relacji, z kt\u00f3rych ci\u0119\u017cko „wy\u0142apa\u0107”, kt\u00f3rej kategorii widz\u00f3w one dotycz\u0105, dlatego w tym momencie podzia\u0142 zwolennicy-bezstronni schodzi na dalszy plan. <\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[12,64],"tags":[59,26],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/zyletatest.sklw.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1746"}],"collection":[{"href":"http:\/\/zyletatest.sklw.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/zyletatest.sklw.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/zyletatest.sklw.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/zyletatest.sklw.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1746"}],"version-history":[{"count":12,"href":"http:\/\/zyletatest.sklw.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1746\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4909,"href":"http:\/\/zyletatest.sklw.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1746\/revisions\/4909"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/zyletatest.sklw.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1746"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/zyletatest.sklw.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1746"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/zyletatest.sklw.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1746"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}